Nie wieder Faschismus

Als het fascisme niet had bestaan, dan had men het moeten uitvinden. Nooit was er zo een handig verwijzingspunt. Als politiek verwijt is het zo breed inzetbaar dat wie nog nooit “fascist!” is genoemd, wellicht over niets een uitgesproken mening heeft.

Fascisme is in Vlaanderen al lang een bijzonder populaire beschuldiging. Al verwijst men liever naar het fascisme met een duidelijke omschrijving, zoals “de jaren ’30”. Een lasteraar is ook altijd een lafaard.

Waarom is een historische vergelijking  überhaupt nodig? Als je echt vindt dat het optreden van een politicus “arrogant” of “agressief” is, volstaan die termen dan niet? Kan je niet gewoon “bullebak”, “nijdas” of “ongelikte beer” zeggen in plaats van je in een historisch mijnenveld te wagen?

En als je dan toch absoluut bezorgdheid over de toekomst met het verleden wil larderen, waarom dan altijd bij het fascisme landen? Agressieve, arrogante, veralgemenende ongenuanceerde tirades passen evengoed bij, ik zeg maar wat, het communisme. Maar altijd weer springt men gretig op die andere totalitaire ideologie. Het is zeker niet bijster origineel.

Maar het is vooral intellectueel oneerlijk. Omdat de gevolgen van het fascisme in Europa zo verschrikkelijk zijn geweest, is het een zeer zware beschuldiging. Je hebt dus goede argumenten nodig – en die ontbreken. Vandaag zijn er in Vlaanderen – gelukkig – nauwelijks fascisten, enkele luttele skinheads in de marge daargelaten.

Een handvol gezochte vergelijkingspunten volstaan niet om een overtrokken vergelijking te maken. Het is niet omdat iets een dak, vier zijden en wat ramen heeft, dat het ook een huis is. Het zou net zo goed een auto kunnen zijn. Trouwens: als fascisme echt niet meer zou zijn dan wat luid roepen en door de straten marcheren om een of ander stadhuis te gaan belegeren, dan kan je meteen ook het gros van de vakbondsbetogingen als fascistisch wegzetten.

“Negationisme” is niet alleen het ontkennen, maar ook het extreem minimaliseren van algemeen aanvaarde historische gebeurtenissen. Door voortdurend zowat alles en iedereen met het fascisme te gaan vergelijken, banaliseert men het ware fascisme. En omdat zowat alles fascisme is geworden, kent straks niemand nog de juiste betekenis ervan. Fascisme wordt geassocieerd met elitedenken en met rechts, maar steeds minder mensen weten dat de ideologie ook diepgaand anti-intellectueel en antiliberaal is.

Natuurlijk moeten we altijd waakzaam blijven. Er is inderdaad geen enkele garantie dat de fouten van het verleden niet kunnen herhaald worden. De mens blijft in staat tot gruwelijke extremen, en alleen al daarom mogen de jaren ’30 en ’40 van de twintigste eeuw nooit vergeten worden. Maar wie te vaak vals alarm slaat, vindt uiteindelijk nooit meer geloof. Als de fascisten ooit echt terugkeren, en we herkennen hen: zal een luide waarschuwing dan nog enig effect ressorteren?

Bovenal toont het eeuwige fascisme-verwijt dat we terugdeinzen voor de nuance. Alsof je alleen tegen een tegenstrever kan zijn als het een cryptofascist is, iemand die alle vrije rechten en verworvenheden wil teniet doen. Alsof extremisme en sluimerend gevaar noodzakelijk zijn voor een gezond meningsverschil.

Laat ons de jaren ’30 en ’40 van de 20ste eeuw in ere herstellen. Laat ons stoppen met zo vaak en zo luid het fascisme – en daarmee dus ook alle slachtoffers van het fascisme – in te roepen om een goedkoop en halfslachtig puntje te scoren. Nooit meer dat fascisme.

Kunnen we dat afspreken? Kunnen we dat?

Advertenties

One thought on “Nie wieder Faschismus

  1. hetoogvanshiva schreef:

    De reductio ad Hitlerum is inderdaad een van de meest oneerlijke discussietechnieken ooit. Je eindigt er meteen het hele debat mee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: