Het Onderwijs zal ons níet redden

Neen, het is níet de eerste doelstelling van ons onderwijs om sociale ongelijkheid uit te te wissen. Het onderwijs moet een instrument zijn om los te kunnen komen van je eigen sociale milieu, maar dat instrument zal je dan in de eerste plaats zelf moeten gebruiken.

Nu er opnieuw een grote onderwijshervorming op tafel ligt, wordt sociale ongelijkheid vaak aangehaald door voorstanders van de hervorming. En het is waar: nog te veel heeft sociale achtergrond een negatieve invloed op de studiekeuze. Sommige kinderen kijken als vanzelfsprekend naar het TSO, anderen naar het ASO – terwijl die twee soorten allebei misschien beter voor een andere richting zouden kiezen. Dat is een probleem, en er moet aan gewerkt worden.

Maar de hervorming van Onderwijsminister Pascal Smet (SP.a) wil de lagere school met twee jaar verlengen en alle leerlingen tijdens de eerste twee jaar van het middelbaar onderwijs samenzetten in één richting. Ongeacht capaciteiten en ongeacht sociale afkomst. Op de achtergrond speelt de gedachte dat we sociale ongelijkheid voor een deel kunnen uitwissen, als we maar een eenheidsworst scheppen voor iedereen.

Dat werkt natuurlijk niet. Het is dezelfde denkfout die ook gemaakt wordt door mensen die menen dat een verplicht schooluniform sociale differentiatie op de speelplaats zal tegenhouden. Leerlingen zullen altijd een manier vinden om hun eigen (sociale) identiteit uit te dragen. In lagere scholen, waar in theorie iedereen samenzit, is dat vandaag al zo. In de eerste jaren van het middelbaar, wanneer jongeren op een leeftijd komen dat ze hun identiteit juist beginnen vorm te geven, zal dat niet anders zijn. Onderschat kinderen niet, hun ouders ook niet en scholen al zeker niet.

Maar niet alleen is het idee om via het onderwijs sociale ongelijkheid uit te wissen naïef en tot mislukken gedoemd: het is ook fundamenteel fout. Het is helemaal niet de taak van het onderwijs om sociale gelijkheid te brengen waar er geen is. De opdracht van het onderwijs is kennisoverdracht en vorming: kritische en zelfstandige jonge mensen opleiden, juist ongeacht hun sociale achtergrond. Het onderwijs moet helemaal geen regeringsinstrument zijn om een bepaalde ideologische agenda uit te voeren – ook al is die agenda waarschijnlijk goedbedoeld.

Je kan het minister Smet natuurlijk moeilijk kwalijk nemen. De Vlaamse socialisten zijn noch bijzonder Vlaams, noch bijzonder socialistisch. Het zijn sociaaldemocraten met een niet altijd even duidelijk profiel. Op veel punten, zoals bijvoorbeeld wonen en werk, zijn ze ofwel ver opgeschoven naar het centrum of verdedigen ze consensusstandpunten die door bijna niemand echt worden aangevochten. Misschien is Onderwijs een van de laatste domeinen waarop een partij als SP.a zijn stempel denkt te kunnen drukken. Maar dan toch liever niet ten koste van dat onderwijs.

Natuurlijk moet het onderwijs – en niet alleen het middelbaar onderwijs, maar zeker ook unief, lagere school en vooral kleuterschool – kansen bieden aan groepen met een sociale achterstand. Er bestaat waarschijnlijk geen beter middel dan precies het onderwijs om jezelf sociaal op te werken. Maar het onderwijs moet zijn als een ladder, die je zelf moet beklimmen, en niet zoals een bungalow waar men iedereen samenzet op de laagdrempelige gelijkvloers zonder zelfs maar te denken aan een bovenbouw. Het onderwijs moet kansen bieden, maar het is aan al die jongeren met talent om ze ook te grijpen.

Mijn eigen vader komt uit een bescheiden thuis. Hij zegt weleens dat het onderwijs hem gered heeft, maar de waarheid is dat hij zichzelf heeft gered door volop gebruik te maken van goed onderwijs. Hij was verstandig, kon gaan studeren en zou de rest van zijn leven van zijn hoofd kunnen leven. Mijn vader kon sociaal promoveren: niet omdat het niveau van het onderwijs was afgestemd op hem, maar omdat hij integendeel gedwongen was om zich aan te passen aan het niveau van het college en de universiteit. We bewijzen ook talentvolle jongeren uit kwetsbare sociale milieus geen dienst door een veelheid aan verschillende richtingen te vervangen met de grootste gemene deler.

Dus alsjeblief: voorzie meer begeleiding voor kansengroepen. Maak werk van studiebegeleiding, van betere informatie over de vele studierichtingen, van correcte gegevens over beroepsmogelijkheden. Laat kinderen al in de lagere school proeven van vele verschillende richtingen. Het is natuurlijk belachelijk om jongens en meisjes uit het zesde leerjaar gedurende een half dagje een paar uur te laten knutselen in een TSO-atelier en een vaag lesje Latijn te geven: laat ze beter eens een volle week kennismaken met een representatief en realistisch programma uit het middelbaar.

Maar om de liefde Gods: vestig niet al uw geloof in de maakbaarheid van de samenleving op het onderwijs. Denk niet dat het onderwijs gelijkheid zal brengen: dat kan niet, en dat moet ook niet. Sociale gelijkheid komt er niet door defaitisme en eenheidsworst, maar door ambitie en veeleisend onderwijs.

Verbeter ons onderwijs, maar niet door het te veranderen. En redt vooral u zelven.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: