Heb Medelijden

Eurocommissaris Karel De Gucht schrijft vandaag een opiniestuk in De Standaard over onze omgang met geschiedenis (“Se non è vero… “, DS 02/04/12). Het is een reactie op een eerder opiniestuk van de Vlaams-Nationalist Bart De Wever in dezelfde krant (“Wat Lisa Simpson ons over onszelf leert“, DS 24/03/12). De Wever had geopperd dat historische deconstructie soms ontspoort in blinde destructie, en dat mythen ook hun nut hebben, bijvoorbeeld met betrekking tot identiteit en zelfontplooiing.

De Gucht schrijft in zijn reactie dat nationalisme  een opgedrongen ideologie is die geen plaats laat voor vrije keuze en een meerlagige identiteit. Waarmee meteen bewezen is dat De Gucht niet áltijd en óveral geïnteresseerd is in de waarheid: zo soms hecht hij zelf ook erg aan mythen en sterk vervormde versies van de waarheid. Over het nationalisme bijvoorbeeld.

Se non è vero, è utile per dameggiare un avversario politico. Als het niet waar is, dan is het nog altijd nuttig om een politieke tegenstrever te beschadigen.

De Wever heeft zelf al vele malen bevestigd dat hij gelooft in een meerlagige identiteit, waarin plaats is voor meerdere identiteiten naast de nationale. Zelfs in het stuk waar De Gucht op reageert, geeft De Wever enkele voorbeelden zoals de voetbalclub, de werkomgeving en de school. Maar volgens de eurocommissaris is er in het nationalisme dus geen plaats voor die bijkomende identiteiten.

Dit is toch zeer opmerkelijk. Hier zegt de liberaal tot de nationalist: “U bent eigenlijk geen nationalist”. Straf.

Eigenlijk zou men historisch kunnen argumenteren dat de Vlaamse Beweging altijd al openstond voor een meerlagige identiteit. De Vlaamse Beweging was oorspronkelijk immers duidelijk ingebed ín België: de “Vlaamse” identiteit stond tot na de Eerste Wereldoorlog altijd naast de “Belgische” identiteit en zelfs ten dienste van deze identiteit. Ook later, in de periode van de Volksunie, werd “de Vlaming” altijd gesitueerd in de ruimere wereld. En de N-VA hamert ook al jaren op onze Europese identiteit.

Maar sommigen blijven, expliciet of impliciet, het Vlaams-Nationalisme gretig associëren met de meest exclusieve variant en de donkerste periode uit de geschiedenis. Nog altijd moet het Vlaams-Nationalisme verbonden worden aan uitsluiting, dwang en enggeestigheid. Ook dit, mijnheer de eurocommissaris, is een mythe. En ze wordt gekoesterd.

Laten we toch ook even terugkeren naar het oorspronkelijke essay van De Wever over deconstructie en destructie. Moeten we het sociale aspect van geschiedenis en van verhalen echt helemaal uit het oog verliezen?

In Nederland heeft nieuw historisch onderzoek nu uitgewezen dat Willem Van Oranje op 10 juli 1584 nooit de tijd heeft gekregen om zijn beroemde laatste woorden te uiten. Balthasar Gerards schoot de prins recht in het hart, en dan treedt de dood onmiddelijk in. De Zwijger is dus gewoon gevallen, zonder nog te bidden: “Mijn God, mijn God, heb medelijden met mijn ziel en met dit arme volk”.

Als historicus vind ik het goed dat er nog moeilijk onderzoek wordt gevoerd naar deze cruciale periode in de geschiedenis van de Lage Landen. Fantastisch dat we kritisch blijven en dat er moderne forensische onderzoeksmethoden worden gebruikt om het verleden te verlichten. Maar als mens en als occasioneel Groot-Nederlander, vind ik het doodjammer dat degelijk historisch onderzoek ons een goed verhaal ontnomen heeft.

Ben ik nu een slechte historicus? Of zelfs een slechte mens? Omdat ik, ook als gediplomeerd geschiedkundige, de charme en zelfs het nut inzie van een mooi en eervol afscheid van de Vader des Vaderlands? En was de gemythologiseerde versie met de mooie laatste woorden nu echt zo “gevaarlijk”? Zal de Oranjegekte nu gaan liggen in Nederland?

Ik weet niet of ik wel historicus wil zijn in een klimaat waar élke invented tradition verdacht is omdat ze invented is. En waar we toch zo graag de meeste – maar nooit alle – mythes hun glans willen ontnemen.

Mijn God, mijn God, denk ik dan. Heb toch maar medelijden met dit arme volk.

Advertenties

One thought on “Heb Medelijden

  1. Bram F. schreef:

    Ik ben toch eerder geneigd mijzelf tussen het kamp BDW/MDV en Karel de Gucht te plaatsen. Karel de Gucht schetst immers een karikatuur van het Vlaams-nationalisme, dat, zoals jij aantoont, niet op rationele gronden is gevestigd. Anderzijds is het wel goed dat hij ook op de gevaren wijst van al te sterk identiteitsdenken. Want dat miste ik in het artikel van BDW.
    Identiteit en groepsdenken zijn essentieel voor de menselijke samenleving en kunnen mooie dingen teweeg brengen. Maar anderzijds heeft het ook een duister kantje: identiteit wordt versterkt door zich af te zetten tegen ‘de ander’. In plaats van de loftrompet te steken op het groepsgevoel, denk ik dat een genuanceerd verhaal belangrijker is. Want zoals De Gucht benadrukt, is het voorbeeld van BDW van Noord-Ierland wel heel ongelukkig gekozen. Dit is net een voorbeeld bij uitstek waar groepsgevoel en het diaboliseren van ‘de ander’ hand in hand gaan. Wanneer BDW zegt dat historische deconstructie juist tot meer polarisatie leidt, geeft hij geen alternatief. Moet het groepsdenken in de klas dan nog wat meer benadrukt worden? Is dat dan de juiste oplossing? Integendeel, lijkt me. Ook al is de realiteit kwetsend en polariserend, in dit geval lijkt het mij dat het historische antagonisme enkel overstegen kan worden door te hameren op het belang van nuance en historische correctheid. Het is essentieel om dit zwart-witte groepsdenken te overwinnen.
    Ik denk dat er de laatste jaren gewoon té veel aandacht wordt besteed aan ‘identiteit’ door politici. Dat is iets wat ik ook BDW verwijt. Ik denk dat identiteit iets vanzelfsprekends is, dat door de mensen zelf gevormd wordt, dat dynamisch is, dat voor iedereen verschillend is. Politici, niet alleen van rechts, hebben tegenwoordig de neiging om al dan niet bewust dit identiteitsdenken te manipuleren naar een richting die hen zint. In het huidige Vlaamse identiteitsdiscours wordt zo maar al te vaak vergeten wat Brussel of Wallonië te bieden hebben. Onbekend is onbemind. Hiermee wil ik niet zeggen dat BDW bewust de kloof wil verdiepen tussen de landsgedeelten, maar ik denk dat die verdieping een ongewild gevolg is van het te hard benadrukken van de eigen identiteit.
    Identiteit is in mijn ogen daarentegen no big deal omdat die net vanzelfsprekend is: ze moet niet ‘aangemoedigd’ of ‘gevormd’ worden door beleidsvoerende instanties. Identiteit is immanent en zoekt altijd zijn eigen weg. De maatschappij moet er alleen over waken dat de eigenzinnige stroom van het groepsdenken niet uitmondt in een zee van wantrouwen, vooroordelen of zelfs haat tegen ‘de ander’.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: