Verantwoordelijkheid

De crisis is de schuld van de bankiers. Zegt men. Men zegt zoveel.

SP.a-voorzitter Bruno Tobback wilt foto’s van bankbestuurders op de achterkant van belastingsformulieren, zodat de mensen zouden weten wiens schuld het is. Van die hoge belastingen. Ranzige populisten van extreem-rechts én extreem-links (die erg goed op elkaar lijken) publiceerden meteen en zeer gretig belastingsaanslagen met foto’s van socialistische bankbestuurders.

Crisis drijft inderdaad tot wanhoop.

Is de crisis veroorzaakt door bankiers? Neen. Tenzij wij allemaal bankiers zijn.

Eerst en vooral: geen kwaad woord over het kapitalisme. Het is een kwestie van historische eerlijkheid en erkentelijkheid om het kapitalisme dankbaar te zijn voor wat het ons heeft gebracht. Het kapitalisme is het systeem dat heeft toegestaan dat ook mijn familie zich in enkele generaties heeft kunnen opwerken van de facto lijfeigenen tot bescheiden maar onafhankelijke middenklasse. Het is het kapitalisme, weliswaar sociaal gecorrigeerd door de historische socialisten en christen-democraten, dat Vlaanderen welvaart heeft gebracht.

Maar dan is er het casinokapitalisme. De pervertering, de overdrijving, de decadentie. Een versie die vaak zelfs haaks staat op het originele kapitalisme. Een verschrikking. Maar het is niet de verschrikking van Wall Street, van “de markten”, of van een nog meer abstracte groep die ver van ons staat, “de bankiers”. Het is ook onze verschrikking.

Jarenlang hebben wij allemaal almaar meer gewild. Dit is niet de zonde van één beroepsgroep, het was een gebrek van ons allemaal. Allemaal wouden we de meest voordelige lening, het hoogste pensioen na de kortste carrière, de verste reis, het grootste rendement. We wisten dat het systeem onhoudbaar was. Er waren genoeg signalen, genoeg voorspellingen en andere waarschuwingen. Het kon ons alleen niet schelen.

Ook de vakbonden hebben gretig gedeald in rommelkredieten. Dat wordt niet genoeg benadrukt.

Het is niet eens een verwijt. Het was allemaal zo verleidelijk. Even leek het alsof bomen inderdaad tot in de hemel konden groeien. Maar we moeten die verantwoordelijkheid nu niet afwentelen op de financiële sector, die we jarenlang zeer dankbaar zijn geweest voor de mooie interesten. Wij hebben zelf ons gat verbrand. Het is niet zomaar de schuld van de bankiers en de bankiers alleen. Zij hebben hetzelfde vuile spel gespeeld als wij. Gewoon veel beter.

Shakespeare heeft het allemaal al gezegd. “The fault, dear Brutus, is not in our stars, but in ourselves, that we are underlings”. Eigenlijk zijn “de bankiers” gewoon de uitvoerders van onze eigen hebzuchtige verlangens, die jarenlang geprimeerd hebben op de rede en de maat.

We worstelen met de verantwoordelijkheid. Het valt ons zwaar om toe te geven dat ook ons schuld treft. Het is veel eenvoudiger om met een beschuldigende vinger een andere kant op te wijzen. En dat geldt niet alleen voor de financiële crisis. Denk maar aan de sluimerende klimaatcatastrofe. We weten het wel. Maar de verantwoordelijkheid ligt bij anderen, bij een abstract “grootkapitaal”. Ondertussen slaan we vrolijk verder onze goedkope consumptiegoederen in.

Als het milieu straks écht ontregeld geraakt, zal er ook wel weer een zondebok gezocht én gevonden worden. Maar de verantwoordelijkheid blijft collectief.

Zou je de ommezijde van een belastingsbrief kunnen bekleden met een soort van spiegel?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: