Iedereen formateur!

Woorden die teveel gebruik worden zonder heldere invulling: “progressief”, “conservatief”,  “normen en waarden”. En bovenal “populisme”. Bijna geen enkel ander woord wordt meer in het rond gesmeten. “Populisme”, het is een verwijt, een proces gebald in één woord. En bijna niemand doet de moeite om zich nader te verklaren. Socioloog Mark Elchardus doet dat wel, in een opiniestuk in De Morgen van zaterdag 29 oktober:

De kern van het populisme is een kloof die wordt geponeerd tussen enerzijds de goede en verstandige en opmerkzame “gewone mensen” en anderzijds de moedwillig blinde, wereldvreemde, indien al niet ronduit corrupte elite. Die laatste wordt ook omschreven als de “intellectuelen”, “de experts”, “het establishment” en bovenal “de politiekers”.

Dit is een zeer hanteerbare en vooral zinnige definitie. Maar het is ook een nuchtere confrontatie met een harde realiteit: in het spoor van deze omschrijving moeten we immers wel vaststellen dat er bijzonder veel populisme door de media spookt vandaag de dag. Het is bijzonder pijnlijk dat de media haast kritiekloos meestapt in populistische redeneringen die worden geponeerd in de brede samenleving. Hoe terecht de verontwaardiging van de Indignados ook mag zijn, hun discours is op basis van de bovenstaande definitie wel zeer duidelijk onversneden populisme. Ook de boze jongeren die de straat opgingen tegen het casinokapitalisme hekelen een corrupte elite van politci en bankiers. Ze willen verrotte structuren vervangen door een nieuw model waarbij meer macht wordt gelegd bij de “gewone mensen”. Omdat die, per definitie zo lijkt het wel, minder vatbaar zijn voor hebzucht, betere inschattingen kunnen maken en elkaar zeker niet zullen bedriegen. Dit is een hatelijke redenering, die gedrenkt is antipolitiek en plat populisme. Maar in de krant wordt erover geschreven met sympathie.

Populisme is een al dan niet oprecht geloof in de Heilige Jan-Met-De-Pet. Het is een cultus tegen het systeem, tegen alles wat riekt naar autoriteit, naar moreel, politiek of intellectueel gezag. Want de structuren worden bevolkt door volksvreemde elementen; apparatsjiks die tegenover een inherent goede burgerman staan. En uiteindelijk, dat is altijd weer de conclusie, is die gewone mens meer dan de expert in staat om goed en juist te besturen.

De politieke crisis die België, meer dan 500 dagen na de vervroegde verkiezingen van 2010, nog altijd van een regering ontrieft, heeft het antipolitiek populisme versterkt. En dat gevaarlijke sentiment is ook doorgedrongen tot in de pers. Neem de het begrotingsspelletje dat je sinds kort kan spelen op de site van De Standaard. Maak zelf je eigen begroting, zo luidt de uitdaging die de lezer moet verleiden om aan de hand van een invullijstje links en rechts ettelijke miljarden te besparen. Hooguit, voor de trageren onder ons, vijf minuutjes werk. Simpel toch, zo een begroting? En daar doen onze politici dan maanden over! Een complex pakket van ingrijpende en zeer technische maatregelen gereduceerd tot een spelletje. Dat toch iedereen kan? Politiek wordt verkocht als simpele sommetjes die iedereen vanuit de luie zetel snel even kan maken.

De Universiteit Antwerpen organiseerde samen met uitgeverij Die Keure een schrijfwedstrijd voor jongeren tussen 15 en 18 jaar. De opdracht was het schrijven van een eigen formateursnota. Want is het vormen van zo een Belgische regering geen kinderspel? Iedereen kan het. Expertise is verdacht en overbodig. Kennis van zaken is algemeen. Alle meningen zijn evenwaardig.

Een onvoorwaardelijk en kritiekloos geloof in het establishment is ongezond voor een samenleving. Maar het omgekeerde is dat minstens evenzeer. Wanneer elke vorm van specialisme per definitie elitarisme is, en volksverraad, dan glijden we af naar een model waar anti-intellectualisme de norm is. Dat is dodelijk, dat is allemaal niet onschuldig.

Lang leve het establishment!

Zolang die kreet ongemakkelijk aanvoelt, moet ze zo af en toe worden herhaald.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: