Dromen op eigen risico

Wat hebben Steve Jobs, de Tea Party en Occupy Wall Street met elkaar gemeen? Ideologie. Het is wat kort door de bocht, ook al omdat de onlangs overleden topman van Apple een individu was, en de Tea Party en Occupy Wall Street twee sociale bewegingen. Voor de Tea Party en zéker Occupy Well Street geldt dan nog dat het eigenlijk bijzonder heterogene bewegingen zijn die meer surfen op een soort van verontwaardigd buikgevoel dan op een coherente ideologie. Maar toch. Er is een opvallende parallel tussen het discours van wijlen Steve Jobs, de rechtse Tea Party en de eerder als links beschouwde Occupy Wall Street. In de drie gevallen klinken steeds echo’s van de American Dream.

Na het vroegtijdig overlijden van Steve Jobs, raakte het internet enkele dagen helemaal in de ban van een ondertussen bekende speech die Jobs in 2005 gaf bij een proclamatieceremonie aan de universiteit van Stanford. In zijn meest naakte essentie is de speech een lofzang op individualisme, op koppig je eigen weg volgen, en hard werken aan je eigen levensvervulling. In drie verhalen over zijn eigen leven schetst Jobs de parabel van de selfmade man. Zeker na zijn dood werd het een ware hit op sociale netwerksites. De boodschap en de verwoording ervan werden gevierd als een krachtige en inspirerende boodschap voor ieders eigen leven. De inhoud van de toespraak was niet bijster origineel. De kracht schuilt in het feit dat de woorden worden uitgesproken door een van de meest succesvolle zakenmannen van de laatste decennia. We houden van dat soort verhalen. We worden gefascineerd door succesverhalen, from zero to hero. Het doet ons dromen. Dat weten ze ook in Hollywood maar al te goed. Maar uiteindelijk illustreert Jobs, met zijn leven en zijn woorden, gewoon de American Dream. De American Dream als persoonlijke succesformule, als financiële maar ook spirituele levensvervulling.

De Tea Party ontstond als een reactie op het beleid van president Barack Obama. In het bijzonder de plannen voor een soort van veralgemeende ziekteverzekering (‘Obamacare’) werden geviseerd. De Tea Party is een populistische beweging met een ranzig kantje, bestaande uit “gewone Amerikanen” maar deels gefinancierd door enkele rijke ondernemers. Het discours van de Tea Party bestaat onder andere uit de overtuiging dat iedereen op eigen benen moet staan. Het is niet de taak van de samenleving om alle zieken en zwakken eeuwig te onderhouden: mensen moeten meer voor zichzelf zorgen, en hun eigen rekeningen maken. De Tea Party dweept openlijk met de American Dream. De American Dream hier als geïdealiseerde zelfredzaamheid en individuele autonomie ten opzichte van de gemeenschap.

Occupy Wall Street is ideologisch nauwelijks coherent. Wie de slogans van deze betogers bekijkt, ziet leuzes die soms de vrije markt prijzen en dan weer nationaliseringen als aangewezen politiek roemen. Bindmiddel lijkt vooral een verontwaardiging over de financiële crisis te zijn. Maar ook hier duikt de American Dream vaak op, in slogans en op spandoeken. De American Dream niet als kapitalistische droom, maar als de belofte van gelijke kansen. De American Dream als tegengesteld aan het huidige Amerika, waarin een grote kloof gaapt tussen kansrijk en kansarm.

Naast dat ideologisch ingrediënt hebben Jobs, de Tea Party en Occupy Wallstreet nog iets anders gemeen. Hun oppervlakkigheid. In de drie gevallen gaat het telkens weer om holle woorden. Jobs heeft ons ideologisch slechts een doorslagje van een clichématig betoog nagelaten. De Tea Party komt niet verder dan lege slogans, badend in latent racisme en gevaarlijk fundamentalisme. En ook Occupy Wall Street blinkt uit in het aanklagen van een groot en niet al te precies omschreven onrecht waarvoor geen remedies worden aangereikt. De betogers in Manhattan halen soms zelfs oude hippieslogans van stal – zowat het schoolvoorbeeld van een ongeïnspireerd zwaktebod. Niemand lijkt zich bewust van het eigen gebrek aan vernieuwende inhoud en eigentijdse relevantie.

Beste Steve Jobs, u hebt een evangelie voor de sociaal sterken gepredikt. Het aantal succesverhalen zoals het uwe zijn uiterst zeldzaam, en heel vaak eindigt de American Dream in een financiële, sociale en psychologische nachtmerrie. Heel veel mensen hebben bijvoorbeeld het schoolsysteem harder nodig dan u het hebt nodig gehad. Het is gevaarlijk om mensen al teveel voor te houden dat je er enkel met hard werken en je eigen weg volgen ook komt. Heel veel mensen kunnen het niet alleen. En dat is ook niet erg.

Beste Tea Party, niemand kan zonder solidariteit. Iedereen kan ziek worden, en het kan tot geen enkele droom behoren om zieke mensen zomaar aan hun lot over te laten. Zelfredzaamheid is mooi, maar samenleven is beter. Je verliest je rechten niet door ze met zoveel mogelijk andere mensen te delen.

Beste Occupy Wall Street, het kapitalisme zal de financiële crisis overleven. Ook de komende decennia zullen kapitalistisch zijn. Omdat er simpelweg geen valabel alternatief bestaat. Het kapitalisme is een model dat door niemand werd gedroomd, maar het is het model waar we mee moeten leven. Het heeft ook goede zaken bewerkstelligd, en misschien valt er nog iets van te maken.

Beste Vlaamse pers. Jullie hebben kritisch naar de Tea Party gekeken, en dat is een goed begin. Maar jullie zijn niet kritisch genoeg voor Occupy Wall Street. De verslaggeving over het leven van Steve Jobs was te hagiografisch. De American Dream is niet meer van deze tijd. Het is tijd om een nieuwe droom te vinden die enthousiasmerend kan werken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: